A celebración dos Coloquios Ibéricos de Xeografía chega á súa XIX edición, despois de que esta iniciativa se materializase na Universidade de Salamanca en 1979 e tivese continuidade na de Lisboa en 1980. O papel de xeógrafos tan relevantes como os profesores Ángel Cabo, da Universidade de Salamanca, e Orlando Ribeiro, da Universidade de Lisboa, foi fundamental para poñer en marcha estes Coloquios, que por fortuna se mantiveron no tempo. A comunidade xeográfica ibérica colaborou en circunstancias difíciles desde a celebración do Congreso Internacional de Xeografía en Lisboa en 1948. Na actualidade, esta colaboración é plenamente institucional entre a Asociación Española de Xeografía (AGE) e a Associação Portuguesa de Geógrafos (APG), que impulsan a realización regular destes Coloquios.
O recordo da historia e a reivindicación dunha comunidade ibérica de persoas estudosas da Xeografía teñen un enorme sentido, xa que a internacionalización universitaria se orixinou baixo a desconfianza dos réximes ditatoriais de España e Portugal. A pesar diso, a súa pervivencia plasmouse en múltiples colaboracións durante o período de afirmación da democracia en ambas nacións na década de 1970. A incorporación da Península Ibérica ás Comunidades Europeas, hai agora 40 anos, creou un marco de relacións estables, intensas e frutíferas entre a comunidade xeográfica ibérica, reforzada pola colaboración en proxectos INTERREG ou polo desenvolvemento de programas de mobilidade universitaria. Na actualidade, colegas portugueses son convidados con frecuencia a participar en tribunais de teses e outros actos académicos das universidades españolas, e xeógrafos/as españois/as participamos en teses e comisións de selección de profesorado en Portugal. Por estas razóns, para celebrar o éxito da cooperación escolleuse este lema para o XIX Coloquio Ibérico de Xeografía, que terá lugar en Lugo en 2026 (Campus de Lugo, Universidade de Santiago de Compostela).
A estrutura do Coloquio pretende ser semellante á das dúas edicións precedentes inmediatas en Salamanca 2022 e Coimbra 2024. Por iso, establecéronse unha serie de eixes temáticos que inclúen a maior parte das cuestións tratadas pola Xeografía actual en España e Portugal. Tamén se prevé a realización de conferencias plenarias de inauguración e clausura, varias saídas de campo e unha mesa redonda, cuxa temática será definida pola Comisión Organizadora, a AGE e a APG.
Para esta XIX edición do Coloquio Ibérico de Xeografía decidiuse establecer oito eixes temáticos, nos que se encadrarán as propostas de comunicación recibidas. Os dous primeiros teñen un contido ambiental, máis próximo aos intereses da Xeografía física. O rural en transformación e os problemas de acceso á vivenda definen os eixes 3 e 4. No eixe 5 realízase unha aproximación ampla que engloba a urbanización e os sistemas urbanos, a Xeografía económica e a gobernanza territorial. O eixe 6 está dedicado ao turismo, á turistificación e ás súas consecuencias, e o 7 aos espazos patrimoniais, en particular aos de carácter transfronteirizo. Por último, un Coloquio Ibérico debe abordar as cuestións relacionadas co ensino da Xeografía desde unha perspectiva binacional comparativa.
Eixes temáticos
- Problemas ambientais comúns de España e Portugal
Problemas específicos da xestión do medio natural nas rexións do sur de Europa. Perda de biodiversidade. Especies invasoras. A xestión dos parques naturais e dos xeoparques. A xeomorfoloxía en espazos urbanizados en tempos do Antropoceno. - Cambio climático, riscos e espazos vulnerables na Península Ibérica
Medición do cambio climático e os seus efectos. Abandono de amplos sectores do rural e os incendios forestais. Urbanización e inundacións. As alteracións da liña de costa. A cartografía da vulnerabilidade do espazo físico peninsular. - Novas actividades e transformacións recentes no mundo rural
O rural vivo, novos escenarios económicos dos espazos tradicionalmente agrarios e campesiños. Localización empresarial en territorios de baixa densidade. As alternativas agroecolóxicas e de produción alimentaria de calidade. Os inmigrantes no rural ibérico. Servizos públicos e a súa localización extraurbana. - As cidades ibéricas fronte á crise da vivenda
A persistencia do problema da vivenda. A eclosión das vivendas de uso turístico. As políticas de vivenda: fracaso e novas alternativas. O patrimonio urbano baleiro e límites das accións rehabilitadoras. Onde obter vivendas para alugueiro? Como arrefriar un mercado marcadamente especulativo. - Áreas metropolitanas, espazos periurbanos e eixes de crecemento económico en España e Portugal: relacións transfronteirizas, gobernanza e formas de articulación territorial
Cidades e espazos metropolitanos. Áreas urbanas transfronteirizas. Crecemento urbano difuso e organización da actividade económica. Organización do territorio e insuficiente escala supramunicipal de xestión. A España e Portugal dos arquipélagos. - Os efectos do éxito turístico dos países ibéricos: entre a turistificación e a turismofobia
Crecemento sostido da actividade turística e os seus impactos territoriais. Turistificación, xentrificación e desprazamento residencial. Conflitos sociais asociados ao uso turístico do espazo. Capacidade de carga e indicadores de medición da sustentabilidade turística. Estratexias de gobernanza e modelos de resiliencia turística. - O tratamento dos espazos patrimoniais conxuntos: espazos de contacto, usos e conflitos
Cidades abaluartadas da fronteira como patrimonio cultural compartido. Parques naturais transfronteirizos e espazos naturais protexidos próximos á fronteira. Itinerarios culturais transfronteirizos: o exemplo dos Camiños de Santiago e das rutas do contrabando. A antiga fronteira como ben patrimonial. - O ensino da Xeografía ante os desafíos do mundo actual: as experiencias de España e Portugal
Educación xeográfica fronte ao cambio climático, ás inxustizas sociais e ambientais e á desinformación dixital. Retos do uso da intelixencia artificial xeoespacial no ensino-aprendizaxe da Xeografía. Experiencias didácticas innovadoras nos distintos niveis educativos. Formación do profesorado para o desenvolvemento dun pensamento xeográfico crítico.
Programa provisional
Mércores, 14 de outubro de 2026
9.00–10.00: Rexistro de participantes
10.00–10.30: Inauguración do XIX Coloquio Ibérico de Xeografía
10.30–11.30: Conferencia inaugural
11.30–12.00: Pausa-café
12.00–13.30: Presentación de comunicacións (sesións paralelas)
13.30–16.00: Xantar libre
16.00–17.30: Presentación de comunicacións (sesións paralelas)
17.30–18.00: Pausa-café
18.00–19.15: Presentación de comunicacións (sesións paralelas)
19.15–20.45: Visita polo casco histórico de Lugo
Xoves, 15 de outubro de 2026
9.00–11.00: Presentación de comunicacións (sesións paralelas)
11.00–11.30: Pausa-café
11.30–13.30: Mesa redonda
13.30–16.00: Xantar libre
16.00–17.30: Presentación de comunicacións (sesións paralelas)
17.30–18.30: Conferencia de clausura
18.30–19.00: Acto de clausura
20.30: Cea oficial do congreso
Venres, 16 de outubro de 2026
Saída de traballo de campo
Calendario
Envío de resumos: 1 de abril de 2026
Comunicación da aceptación dos resumos: 1 de maio de 2026
Envío das comunicacións: 30 de xuño de 2026
Comunicación dos resultados da revisión das comunicacións: 30 de xullo de 2026
Último día de pagamento da cota reducida: 31 de xullo de 2026
Envío da versión definitiva para publicación dixital: 1 de setembro de 2026
Último día de pagamento da cota ordinaria: 21 de setembro de 2026
Cotas de inscrición e formas de pago
| Tipo | Ata 31/07/2026 | Do 01/08 ao 21/09/2026 |
| Socios | 120 € | 170 € |
| Estudantes | 60 € | 100 € |
| Xeral | 170 € | 220 € |
A inscrición inclúe:
• Asistencia ás sesións científicas durante os días do Congreso (14–16/10/2026).
• Presentación dun máximo de dúas comunicacións. No caso de coautoría polo menos a metade dos autores teñen que estar inscritos (no caso de tres autores, polo menos dous deben formalizar a inscrición).
• Documentación e materiais distribuídos pola organización do Congreso.
• Certificación académica correspondente (de asistencia e de comunicación).
• A publicación das comunicacións en formato de libro dixital con ISBN da Asociación Española de Geografía (AGE), previa aceptación tras revisión por pares cegos.
• Visita guiada á cidade de Lugo (14/10/2026) e saída de campo con xantar incluído (16/10/2026).
O procedemento de inscrición recollerase na Segunda Circular do Coloquio.
PRESENTACIÓN DE RESUMOS E COMUNICACIÓNS
Enviaranse a través do formulario habilitado na páxina web do Coloquio, empregando as correspondentes plantillas para o resumo e para a comunicación e seguindo as normas establecidas para as mesmas.
COMITÉ CIENTÍFICO (en actualización)
COMITÉ ORGANIZADOR
Departamento de Xeografía da Universidade de Santiago de Compostela
• Rubén Camilo Lois González
• Antonio Doval Adán
• Inês Gusman
• Diego Cidrás Fernández
Asociación Española de Xeografía
• Asunción Blanco Romero
• Yamilé Pérez Guilarte
Associação Portuguesa de Geógrafos (en actualización)
• Adélia Nunes
SECRETARÍA TÉCNICA
Javier de Pablo del Valle
Instituto de Estudos e Desenvolvemento de Galicia – IDEGA Lugo
Correo electrónico: idega.lugo@usc.gal
Descarga aquí o programa
